Prawa kobiet w ciąży i urlop macierzyński

W czasie okresu zatrudnienia kobieta w ciąży jest objęta ochroną, bez względu na to, czy wykonuje pracę umysłową, czy fizyczną i bez względu na sprawowaną funkcję.

Prawo chroni kobietę przed zwolnieniem z pracy zarówno w czasie, jak i po okresie próbnym oraz zabrania wykonywania pewnych czynności niebezpiecznych dla zdrowia kobiety i jej dziecka oraz pracy w godzinach nadliczbowych. Kobieta ma prawo do urlopu macierzyńskiego zarówno przed, jak i po urodzeniu dziecka.

Powiadomić pracodawcę

Kobieta powinna jak najszybciej poinformować swojego pracodawcę że jest w ciąży. Najlepiej jest wysłać zaświadczenie lekarskie listem poleconym lub przekazać je pracodawcy osobiście, ale za potwierdzeniem odbioru, tak aby w razie potrzeby mieć dowód. Pracodawca musi zastosować środki ostrożności, aby nie narazić zdrowia kobiety i dziecka.

Ochrona przed zwolnieniem z pracy

Pracodawca nie może zwolnić kobiety z powodu ciąży. Ochrona przed zwolnieniem z pracy działa od momentu powiadomienia pracodawcy o ciąży aż do (końca) miesiąca po zakończeniu urlopu macierzyńskiego. Ochrona przed zwolnieniem z pracy nie jest ochroną absolutną. Pracodawca ma prawo zwolnić kobietę w ciąży z powodów nie mających związku z jej stanem, np. ze względów ekonomicznych (brak zleceń) czy technicznych, ze względu na zachowanie pracownicy, np. ze względu na nieusprawiedliwioną nieobecność w pracy, ze względu na różnego rodzaju nadużycia czy brak profesjonalizmu. Pracodawca, który chce zwolnić kobietę w ciąży, musi przedstawić niepodważalne dowody winy pracownicy. Jeśli pomimo braku dowodów pracodawca zdecyduje jednak o zwolnieniu, musi wypłacić pracownicy pensję za normalny okres wypowiedzenia i dodatkowo odszkodowanie w wysokości 6-cio miesięcznej pensji

Prawo do nieobecności z powodu badań prenatalnych

Kobieta w ciąży ma prawo do nieobecności w pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, z powodu kontroli lekarskiej, jeśli kontrola ta nie może się odbyć poza godzinami pracy. Aby zachować prawo do wynagrodzenia, należy uprzednio powiadomić pracodawcę o konieczności kontroli lekarskiej w czasie godzin pracy. Należy również przedłożyć pracodawcy zaświadczenie od lekarza, w celu usprawiedliwienia nieobecności pracownicy.

Bezpieczeństwo pracy w czasie ciąży

Większość kobiet w ciąży może normalnie kontynuować pracę, jeśli nie jest ona wyjątkowo ciężka lub jeśli miejsce czy środowisko pracy nie ma szkodliwego wpływu na zdrowie kobiety i dziecka. Jeśli jednak rodzaj pracy lub środowisko pracy może powodować poronienia, przedwczesny poród lub chorobę kobiety czy dziecka, pracodawca jest zobowiązany zmienić na pewien czas warunki lub czas pracy, lub na okres ciąży dokonać tymczasowej zmiany stanowiska pracy. Jeśli takie zmiany są niemożliwe, kobieta przechodzi na zasiłek z funduszu chorób zawodowych lub na zasiłek z kasy chorych. Chodzi tu m.in. o ciężką pracę fizyczną, narażenie na działanie szkodliwego promieniowania, środków chemicznych, czynników biologicznych (bakterii, wirusów); czy o pracę w temperaturze powyżej 30ºC.

Godziny nadliczbowe i praca w nocy

Kobieta w ciąży nie może pracować więcej niż 40 godzin tygodniowo lub 9 godzin dziennie. Niektóre godziny pracy, przekraczające normalny czas pracy, np. praca w trybie zmianowym czy praca, w której musi być zachowana ciągłość, nie są traktowane jako nadgodziny. Prawo zabrania kobietom w ciąży pracy w godzinach nocnych w okresie od 8 tygodni przed przewidywaną datą porodu. Jeśli lekarz wyraźnie zabrania pracy w godzinach nocnych również w innym okresie ciąży, pracodawca musi to respektować. W tym przypadku należy przedłożyć zaświadczenie od lekarza.

Urlop macierzyński

Urlop macierzyński trwa 15 tygodni, a w przypadku ciąży mnogiej 17 tygodni. Można go rozpocząć najwcześniej 6 tygodni, a najpóźniej tydzień przed wyznaczoną datą porodu, a w przypadku ciąży mnogiej najwcześniej 8 tygodni, a najpóźniej tydzień przed przypuszczalną datą porodu. Po porodzie pozostaje do wykorzystania odpowiednio od 9 (11 przy ciąży mnogiej) do 14 (16 przy ciąży mnogiej) tygodni urlopu macierzyńskiego. Dwa ostatnie tygodnie urlopu macierzyńskiego mogą zostać zamienione na urlop, który trzeba wykorzystać w ciągu maksymalnie ośmiu tygodni po zakończonym urlopie macierzyńskim. Oznacza to, że pracownica wraca do pracy dwa tygodnie wcześniej, ale ma jeszcze prawo do kilku dni urlopu tygodniowo przez okres maksymalnie ośmiu tygodni. Aby skorzystać z takiej możliwości, należy powiadomić o tym pracodawcę najpóźniej cztery tygodnie przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego. W tym przypadku okres ochrony przed zwolnieniem z pracy również przedłuży się o maksymalnie osiem tygodni.

Zasiłek macierzyński

Za okres urlopu macierzyńskiego płaci kasa chorych. Należy odpowiednio wcześnie powiadomić zarówno pracodawcę, jak i kasę chorych o planowanym terminie rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego. Po porodzie należy dostarczyć do kasy chorych akt urodzenia dziecka. Zasiłek macierzyński wynosi 82% płacy brutto przez pierwsze 30 dni urlopu. Od 31 dnia wynosi on 75% płacy brutto. Kwoty zasiłku macierzyńskiego są niższe dla kobiet, które są niezdolne do pracy z powodu choroby i nie mają umowy o pracę oraz dla kobiet bezrobotnych z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. Prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje kobietom, które w ciągu ostatnich dwóch kwartałów poprzedzających kwartał w którym ma nastąpić rozwiązanie, przepracowały minimum 120 dni (w pełnym wymiarze czasu pracy), lub minimum 400 godzin (w niepełnym wymiarze czasu pracy) i w chwili porodu pozostają w stosunku pracy lub korzystają ze świadczeń socjalnych (zasiłku chorobowego lub zasiłku dla bezrobotnych). Osoby, które jeszcze nie przepracowały w Belgii wymaganej liczby dni lub godzin, mogą uzyskać prawo do zasiłku macierzyńskiego pod warunkiem, że przedłożą w kasie chorych zaświadczenie o ubezpieczeniu zdrowotnym (S1) z innego kraju europejskiego za okres przed podjęciem pracy w Belgii. Więcej informacji można uzyskać w najbliższym oddziale ACV/CSC. Adresy na stronach http://adressen.acv-online.be (NL), (FR), lub www.acv-online.be (NL), www.csc-en-ligne.be (FR) – wystarczy wpisać swój kod pocztowy.

Aldona Kuczyńska-Naskręt