Belgijskie świadczenia rodzinne

Ogólnie rzecz biorąc, każde dziecko zamieszkałe w Belgii daje prawo do otrzymywania świadczeń rodzinnych. Belgijski system zabezpieczeń spo-łecznych kieruje się w swojej polityce ogólnym dobrem dziecka i jak najbardziej elastycznym zasadom przyznawania prawa do świadczeń. Oczywiście istnieją sytuacje wykluczające otrzymanie tego prawa.

Osoby posiadające w Belgii statut pracownika lub uprawomocnionego do pobierania jednego z zasiłków pracowniczych (chorobowego, inwalidzkiego, emerytalnego lub dla bezrobotnych), lub też prowadzące działalność gospodarczą zarejestrowaną w Belgii, niezależnie od narodowości, mają prawo do belgijskich świadczeń rodzinnych.  Istnieje podział między systemem świadczeń rodzinnych dla pracowników oraz dla osób prowadzących działalność gospodarczą. Jeśli jeden z rodziców prowadzi działalność, a drugi jest zatrudniony jako pracownik w wymiarze minimum pół etatu, lub pobiera jeden z zasiłków: dla bezrobotnych, chorobowy, emerytalny, itd. – w takim wypadku obowiązywać będzie system świadczeń rodzinnych dla pracowników. Jeśli żadna z tych sytuacji nie występuje w przypadku drugiego rodzica, to pozostaje prawo do ubiegania się o świadczenia w systemie dla osób prowadzących działalność gospodarczą.

Osoby nie będące biologicznymi rodzicami dziecka, ale pozostające w związku z ojcem/matką dziecka i mieszkające pod jednym dachem z dzieckiem partnera, również mogą ubiegać się o zasiłek rodzinny. Jeśli żadne z rodziców/opiekunów dziecka nie ma prawa do zasiłku rodzinnego, ponieważ nie posiada żadnego z wyżej wymienionych statutów (pracownika, bezrobotnego, itd.), to inna pracująca osoba, która należy do rodziny i mieszka pod jednym dachem z dziećmi, również może wystąpić o zasiłek, np. mieszkający pod tym samym adresem wujek.
Jeśli żaden z członków rodziny dziecka nie ma podstawy do wystąpienia o zasiłek rodzinny, można ewentualnie złożyć wniosek o zasiłek socjalny do RKW/ONAFTS (funduszu zasiłków rodzinnych dla pracowników). Trzeba oczywiście spełnić inne warunki, konieczne do otrzymania tego zasiłku, np. posiadanie ważnego meldunku, itp.

Świadczenia dla dzieci do lat 18:
Prawo do tych świadczeń jest bezwarunkowe do 31 sierpnia roku, w którym dziecko ukończyło lub ukończy 18 lat i wynosi według stawek obowiązujących od 01/05/2011:
€ 86,77 – na pierwsze dziecko    
* dla osób prowadzących działalność: € 81,15
€ 160,55 – na drugie dziecko    
€ 239,72 – na trzecie i każde kolejne dziecko
W przypadku dzieci niepełnosprawnych, bezwarunkowe prawo do świadczeń obowiązuje do 21 roku życia dziecka.

Dodatek dla dzieci niepełnosprawnych – uzależniony od stopnia inwalidztwa:
- € 76,09 – mniej niż 6 pkt.
(z których mniej niż 4 w pierwszym filarze)
-€ 101,34 – 6 – 8 pkt. (z których mniej niż 4 w pierwszym filarze)
-    € 390,36 – 6 – 8 pkt. (z których min. 4 w pierwszym filarze)
- € 236,48 – 9 – 11 pkt. (z których mniej niż 4 w pierwszym filarze)
- € 390,36 – 9 – 11 pkt. (z których min. 4 w pierwszym filarze)
- € 390,36 – 12 – 14 pkt. (w sumie)
- € 443,87 – 15 – 17 pkt. (w sumie)
- € 475,58 – 18 – 20 pkt. (w sumie)
- € 507,28 – powyżej 20 pkt.

Świadczenia dla dzieci od 18 do 25 roku życia:
Dzieci w tym przedziale wieku i spełniające określone warunki, uprawomocniają do świadczeń do miesiąca, w którym ukończyły 25 lat (włącznie):
- jeśli uczęszczają jeszcze do szkoły średniej (wymagane jest minimum 17 godzin lekcyjnych w tygodniu).
- jeśli studiują na uczelni wyższej, muszą być to studia w systemie dziennym, z min. 13 godzinami zajęć w tygodniu – studia wieczorowe oraz zaoczne nie dają prawa do ubiegania się o kontynuację świadczeń rodzinnych.

Dodatki do świadczeń ze względu na wiek dziecka:
Świadczenia są podwyższane o dodatek wiekowy, przy ukończeniu przez dziecko kolejno 6, 12 oraz 18 lat:
- Dzieci urodzone po 31 grudnia 1990:
    6 - 11 lat: € 15,12
    12 - 17 lat: € 23,02
    18 - 24 lat: € 26,53
- Dzieci urodzone pomiędzy 1 stycznia 1985 a 31 grudnia 1990:
    Od 18 lat: € 32,38
    6 - 12 lat: € 30,15
    12 - 18 lat: € 46,06
    Od 18 lat: € 58,57
Są to podstawowe stawki dodatków wiekowych. Ze względu na specyficzne sytuacje życiowe, np. inwalidztwo dziecka lub rodziców, osoba samotnie wychowująca dziecko, opiekun pobierający zasiłek dla bezrobotnych dłużej niż 6 miesięcy, są przyznawane inne dodatki wiekowe.

Dodatek dla osób samotnie wychowujących dzieci:
 1-sze dziecko: € 44,17
 2-gie dziecko: € 27,38
 3-cie i każde następne: € 22,08

Istnieją jeszcze inne dodatki ze względu na statut oraz sytuację życiową i fiskalną osoby uprawnionej do świadczeń – np. inwalidztwo rodzica lub prawnego opiekuna, ponad 6-miesięczny okres bezrobocia lub przejście na emeryturę. Każda sytuacja jest rozpatrywana indywidualnie. Fundusz rodzinny dostaje informację z krzyżowego banku danych systemu zabezpieczeń społecznych i na ogół sam wychodzi naprzeciw potrzebom dotkniętej daną sytuacją rodziny, jednakowoż najlepiej samemu mieć na uwadze i zawiadomić o sytuacji swój fundusz rodzinny, który wyśle odpowiednie formularze do wypełnienia. Oczywiście otrzymanie i zachowanie prawa do tych dodatków jest obwarowane odpowiednimi warunkami, które należy spełnić, np. ogólny dochód rodziny nie może przekroczyć pewnego maksimum: dla osoby samotnie wychowującej dziecko: € 2144,07 brutto/miesiąc, w przypadku rodziny pełnej: € 2217,20 brutto/miesiąc.

Dodatek roczny (premia szkolna) – wypłacany w sierpniu – jest to prawo bezwarunkowe:
 0 – 5 lat: € 26,53
 6 – 11 lat: € 56,31
 12 – 17 lat: € 78,83
 18 – 24 lat: € 79,59

Dodatek dla sierot/półsierot:
Jest przyznawany dla dziecka, które straciło z powodu zgonu jednego lub oboje rodziców i wynosi: € 333,33. W przypadku nowego związku i wspólnego zamieszkania pozostałego przy życiu rodzica z nowym partnerem, nie przysługuje już dłużej prawo do podwyższonego zasiłku.

Wypłata świadczeń rodzinnych:
Zgodnie z belgijskim prawem, świadczenia rodzinne wypłacane są matce dziecka. W przypadku, gdy dziecko pozostaje pod faktyczną opieką innej osoby, to ta właśnie osoba otrzymuje świadczenia. Wypłata ich odbywa się na rachunek bankowy opiekuna lub za pośrednictwem czeku imiennego.

Procedura zeznań świadków:
Gdy członkowie rodziny pracownika nie są jeszcze wpisani do rejestru cudzoziemców, czyli nie mają pełnego meldunku i belgijskiego numeru identyfikacji zabezpieczenia społecznego, a jedno z rodziców jest już zatrudnione w Belgii, można udowodnić pobyt w Belgii na podstawie zeznań świadków. Pisemne oświadczenie i podpis świadka muszą być zalegalizowane przez urzędnika z gminy. Nie należy stosować tu procedury europejskiej, czyli wypełniać druków E 400. Fundusz wypłaci wtedy świadczenia od początku zatrudnienia pracownika w Belgii.

Świadczenia rodzinne w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego:
Od 1 maja 2004 roku Polska jest członkiem Unii Europejskiej. Dzięki koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, prawu swobodnego przemieszczania się w obrębie Unii towarzyszą dodatkowe gwarancje. Przykładem tej koordynacji jest prawo do świadczeń rodzinnych na dzieci pozostające w Polsce, przy zatrudnieniu jednego z rodziców w Belgii.
Z chwilą zatrudnienia w Belgii lub rozpoczęcia działalności gospodarczej na terenie Belgii lub z mocą wsteczną do lat 5-ciu, można ubiegać się o świadczenia rodzinne dla dzieci pozostające dalej w Polsce.

Procedura w ramach koordynacji zabezpieczenia społecznego:
- należy złożyć poprawnie wypełniony i podpisany wniosek do belgijskiego funduszu rodzinnego, do którego jest przyłączony pracodawca lub do własnego funduszu ubezpieczenia społecznego w przypadku działalności gospodarczej – jest to tzw. model AA
- belgijski fundusz przesyła odpowiednie formularze wprowadzone w celu usprawnienia wymiany informacji między państwami Unii, czyli druki z serii E 400 na adres rodziny lub osoby opiekującej się dzieckiem, zgodnie z informacją podaną we wniosku – model AA.
Są to następujące druki: E 401, E 402 – dla dzieci od 18 roku życia, P12 oraz P7A – również od 18 roku życia.
Druk E 401 wypełnia Urząd Gminy lub Miasta – Dział Ewidencji Ludności lub Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej. Jest on potwierdzeniem zameldowania rodziny w danym miejscu zamieszkania.
Druk E 402 – wypełnia szkoła, uniwersytet lub placówka szkolnictwa wyższego, do której uczęszcza dziecko. Jeśli szkoła odmawia wypełnienia druku, należy po przedłożeniu aktualnych zaświadczeń oddać go do wypełnienia do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej. Druk ten potwierdza kontynuację nauki w szkolnictwie stacjonarnym dzieci, które ukończyły 18 rok życia.
Druk P12 i P7 wypełnia i podpisuje osoba sprawująca faktyczną opiekę nad dzieckiem – są to druki kontrolne, mające na celu potwierdzenie sytuacji w rodzinie lub zawiadomienie o zmianach, np. zmiana adresu, zgon, utrata zatrudnienia opiekuna, zakończenie nauki, itp.
- Druk E 405 oraz E 411 jest wysyłany przez instytucję belgijską bezpośrednio do odpowiedniej, ze względu na rejon zamieszkania, instytucji polskiej – jest nią jeden z Regionalnych Ośrodków Polityki Społecznej. Druki te służą do wymiany informacji pomiędzy funduszami. Informacje te dotyczą sumowania okresów ubezpieczenia oraz uprawnień do świadczeń w państwie członkowskim, w którym mieszkają członkowie rodziny. Na podstawie tych informacji fundusz belgijski ustali wysokość kwoty zasiłku rodzinnego.
- Istnieją również dodatkowe druki E 400, które służą do udokumentowania praw do świadczeń oraz do dodatków w różnych sytuacjach rodziny i dziecka.
E 403 – zaświadczenie o przyuczaniu do zawodu,
E 406 – zaświadczenie dotyczące postnatalnych badań medycznych,
E 407 – zaświadczenie lekarskie dla potrzeb specjalnego zasiłku rodzinnego lub zwiększonych zasiłków rodzinnych dla dzieci niepełnosprawnych.

Druki E 400 muszą być prawidłowo uzupełnione przez fundusz belgijski oraz zawierać datę, podpis i pieczątkę – w przeciwnym razie instytucje polskie odmówią ich wypełnienia.

Po dopełnieniu całej procedury, fundusz belgijski wydaje decyzję o wypłacie świadczeń rodzinnych. W zależności od sytuacji będzie to wypłata pełnego belgijskiego świadczenia lub różnicy pomiędzy zasiłkiem polskim a belgijskim. Wypłata różnicy występuje również wtedy, gdy na dziecko nie jest wypłacany zasiłek polski, ale nie został złożony wniosek. Aby otrzymać pełny, belgijski zasiłek, należy co roku składać wniosek o przyznanie świadczeń w Polsce. Po otrzymaniu decyzji odmownej zostanie przyznany pełny zasiłek belgijski.

                                                                            Iwona Cieszyńska